Frits Schiller

Amsterdam 1886 – 1971 Bussum

de grootste schilder onder de hoteliers en de grootste hotelier onder de schilders ‘

Frits Schiller was van beroep hotelhouder van het beroemde Schiller Hotel aan het Rembrandtplein in Amsterdam van 1901-1971, ook was hij Kunstschilder. Hij schilderde voornamelijk stillevens en portretten.

opleiding
Hij volgde een schildersopleiding op bij de Rijksacademie bij de Amsterdamse schilders Gerard Johan Staller en prof Dake.  Hij was lid van Arti et Amicitiae en kunstenaarsvereeniging Sint Lucas

onderscheidingen
In 1967 kreeg hij de onderscheiding uitgereikt van Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.

Het Schiller hotel
Ooit was hotel Schiller aan het Rembrandtplein een begrip in Amsterdam en ver daarbuiten. Het was een locatie waar in de jaren twintig van de vorige eeuw artiesten en kunstenaars kind aan huis waren. Ze vermaakten zich in de hotelbar of betrokken voor lange tijd een kamer. Tegenwoordig is het hotel onderdeel van een Spaans concern, maar tot 1970 was het eigendom van de familie Schiller. 

Portrettenzaal
Hotelier en kunstschilder Frits Schiller omarmde zijn bijzondere gasten, voelde hen aan, voedde hen en deed alles om de gasten aan zich te binden. Hij schilderde velen die voorbijkwamen in zijn hotel. In de portrettenzaal van Brasserie Schiller zijn vele van zijn vrienden, die regelmatig met elkaar om de stamtafel in het Schiller zaten, nu nog steeds terug te vinden. 

Het interbellum
De grote tijd van hotel-restaurant-café Schiller lag tussen de twee wereldoorlogen. Het was daar een komen en gaan van BN’ers uit binnen- en buitenland, en een trefpunt voor kunstenaars en artiesten. In de jaren twintig en dertig was het Schiller hotel de ‘place to be’ voor artiesten en kunstenaars, de beau monde van die dagen. Ze kwamen er om te kijken én om gezien te worden. Ook niet vreemd, want het Rembrandtplein en de straten er omheen was in de jaren twintig en dertig het middelpunt van de theaterwereld en een belangrijk uitgaanscentrum.

BN ers
Tot dit artistieke publiek dat Frits Schiller om zich heen vergaarde, behoorden onder anderen Jan Sluyters, George Hendrik Breitner,  Sal Meyer en Henri Pieck, Herman Heijermans, en Heintje Davids, John Radecker, Hildo Krop,  Ossip Zadkine, Leo Gestel, Jan Sluiters, Herman Heijermans, Fien de La Mar, Louis Davids en Jean-Louis Pisuisse waren gasten. 
Hij werd door zijn vrienden ‘de grootste schilder onder de hoteliers en de grootste hotelier onder de schilders‘ genoemd.

Hotelfamilie
Frits Schiller, zijn vrouw actrice Corry Italiaander-Schiller, broer Hein en zuster Elsa vormden de kleine binnenwereld van een hotelfamilie die steeds overspoeld en overlopen wordt door de grote buitenwereld

Het is een groteske en omvangrijke optocht qua clientèle bestaande uit bohemiens, artiesten, kunstenaars, stoffen handelaars, zakenmensen, politici, gevluchte artiesten uit Duitsland, vluchtelingen uit Oost-Europa, Duitse Weermacht en Canadezen gevolgd door binnenlandse strijdkrachten.

Het begin, 1886
In 1886 opende George Schiller, vader van Frits Schiller en eigenaar van een bierbrouwerij, een etablissement aan het Damrak. Het werd een succesvol dranklokaal waar de uit Duitsland geëmigreerde George Schiller – met het stereotype uiterlijk van de dikke, amicale Duitser – zijn gasten vermaakte met zijn vrolijke gezang. In 1892 volgde het hotel aan het Rembrandtplein, dat na zijn overlijden in 1907, door zijn drie kinderen, waaronder Frits, werd voortgezet. In 1913 openden zij op dezelfde locatie een nieuw hotel, voorzien van alle toenmalige moderne comfort, zoals dat er tegenwoordig nog altijd staat.

flamboyant
Schiller was een flamboyante persoonlijkheid. De rol van gastheer was hem op het lijf geschreven. Getrouwd met de actrice Corry Italiaander en zelf een niet onverdienstelijk kunstschilder, omringde de hotelier zich graag met prominente gasten. Hij schilderde hun portretten.

koning van het Rembrandtplein”
BN’ers van toen werden door hem op het doek vastgelegd. Zijn prominente aanwezigheid en graag geziene verschijning leverden hem de bijnaam “koning van het Rembrandtplein” op.

Zijn jongere broer Hein en hun zus Elsa gedijden beter op de achtergrond. Hein was degene die het personeel achter de schermen aanstuurde en Elsa was haar eigen baas in de linnenkamer

Er werd gedanst op jazzmuziek, het Nederlandse cabaret beleefde zijn hoogtijdagen en Abraham Tuschinski opende in 1921 aan de Reguliersbreestraat zijn bioscoop.

politieke ontwikkelingen
Ook waren er de politieke ontwikkelingen zoals de opkomst van het communisme en het nationaalsocialisme. Zo beschrijft Bierens de conflicten die de Schillers hadden met een moeilijk te handhaven communistische kelner. Gasten die hem als hun sloofje behandelden, werden door hem stevig toegesproken. 

Gastheer Schiller hield zich vaak op de vlakte als het ging om politiek. Veel van zijn prominente gasten hadden sympathie voor het communisme en hij wilde hen niet van zich vervreemden. Voor hem was iedereen gelijk – van de koetsiers op het plein tot de kunstelite die hij in zijn hotel verwelkomde.

Ondanks hun Duitse afkomst hadden de Schillers met het nationaalsocialisme niets op.

weigering de nazivlag te hijsen
Frits Schiller in 1939 weigerde de nazivlag te hijsen op het plein. De hotelier was genationaliseerd tot Nederlander en voelde zich niet langer verbonden met het land van zijn ouders. 

Een andere interessante anekdote gaat over twee potige obers die door Schiller waren aangewezen om NSB’ers en andere nazi-sympathisanten te bedienen. Deze gasten werden netjes geholpen, maar problemen veroorzaken moesten ze niet wagen! Een groep Duitse matrozen werd voor de oorlog ook eens uit het hotel gezet, omdat de vele Duits-Joodse emigranten (die hun intrek in het hotel hadden genomen) hun aanwezigheid niet konden verduren. 

WO II
Tijdens de Duitse bezetting veranderde de opstelling van de hotelier. Om het hotel niet uit handen te verliezen, voelde hij zich gedwongen zich aan te passen aan de bezetter. Zelfs het bordje met de tekst “JODEN NIET GEWENSCHT” hing bij de hotelingang, ook al waren veel van de vroegere hotelgasten van Joodse komaf. Verschillende van deze mensen zouden in de vernietigingskampen van de nazi’s gedood worden.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het hotel gevorderd door de Duitsers, die er militair personeel onderbrachten. De Schiller Bar bleef tijdens de bezetting wel geopend, maar de doorgang tussen de bar en het hotel werd afgesloten. Frits Schiller en zijn gezin woonden toen boven de bar. 

na WO II
Na de oorlog was het hotel volledig uitgewoond en volgde ca. 1950 een algehele renovatie, waarbij ook de doorgang naar de bar weer geopend werd.

De familie Schiller verkocht het hotel in 1970 aan de N.V. Caransa en Co. en samen met het Caransa Hotel en het Doelen Hotel werd het Schiller Hotel in maart 1996 overgenomen door de Krasnapolsky Group. Vervolgens werd het hotel in november 1996 gesloten voor een grondige renovatie, waarbij oorspronkelijke details en interieurstukken werden teruggebracht. Tegelijk werd het restaurant vervangen door een brasserie. Op 27 juni 1997 werd het hotel weer heropend in de sfeer van de beginjaren.

Na de fusie tussen Krasnapolsky en het Spaanse NH Hoteles in het jaar 2000, ging het hotel verder onder de naam NH Schiller. De hotelbar ging hierna zelfstandig verder als Café Schiller.

omvangrijke kunstcollectie
NH Schiller is door zijn rijkdom aan kunstwerken praktisch als een klein museum te beschouwen. Frits Schiller heeft een omvangrijke kunstcollectie, bestaande uit ruim 350 originele kunstwerken, nagelaten. Nog steeds zijn deze werken te bewonderen in het hotel en café aan het Rembrandtplein.

De kunstcollectie is rijk in omvang en kwaliteit, maar ook in variëteit uniek. Naast portretten schilderde Frits Schiller stillevens, landschappen en stadsgezichten van Amsterdam. Alle werken hangen permanent ten toon in het hotel.

een kinderijsje
Vele, ook in het Joods Virtueel Museum vertegenwoordigde kunstenaars, vonden de weg naar het Schiller, ook de eigenaar van het museum kwam er.

In het begin van de 50er jaren, rond zijn zesde levensjaar, heeft ook de verzamelaar van de collectie van het Joods Virtueel Museum elke zaterdag samen met zijn grootvader, die de onderduik heeft overleefd, het Schiller bezocht. Zijn opa kocht dan altijd voor hem een kinderijsje met een parasolletje erop.

lockdown 2020
Tijdens de tweede lockdown in 2020 is het personeel van café Schiller aan het Rembrandtplein toegekomen aan een grote schoonmaak. De schoonmaak van een opberghok onder het hotel leverde een leuke vondst op: een schilderij van Frits Schiller waarvan niemand het bestaan kende. Zie hier het nieuwbericht hierover.

Bijzonder; vpro polygon filmbeeld uit 1946, Frits Schiller wordt 60 jaar, en meer info over hem en een podcast zie hier

bron:  wikipedia /nh media/vpro.nl/joodsamsterdam.nl/historiek.nrt/ lordstoiletblog.nl/rkd.nl

fotobron: Joost Evers / Anefo – Nationaal Archief

Overleden na WOIIAmsterdam