Henry van Straten

Antwerpen 1892 – 1944 Kalmhout -Belgie

Henri Van Straten was een Vlaams kunstenaar.

de bekende Vijf
Met Frans Masereel, Jan-Frans Cantré, Jozef Cantré en Joris Minne behoorde Henri Van Straten tot de bekende Vijf, die na de Eerste Wereldoorlog de Vlaamse houtsnijkunst renoveerden. 

opleiding
Van Straten kreeg zijn artistieke opleiding aan het NHISKA (Nationaal Hoger Instituut voor Schone Kunsten, Antwerpen) onder leiding van Edward Pellens. 

WO I
Henri van Straten vlucht na de val van Antwerpen in 1914 als pas afgestudeerde academiestudent-soldaat naar Nederland waar hij tot 1918 verblijft. Onder leiding van J.J. Aarts kreeg hij verder kunstonderwijs aan de Rijksacademie te Amsterdam.

Lumiere
Van Straten sloot zich in 1919 aan bij de vereniging Lumière. 
Lumière was een internationalistisch en pacifistisch genootschap van kunstenaars uit Antwerpen (1919-1940). Onder dezelfde naam bracht het genootschap ook het literaire tijdschrift Lumière (1919-1923) uit. Zijn actief lidmaatschap van de groep Lumière leidt ertoe dat hij tot huisillustrator van het tijdschrift wordt gepromoveerd. 

Tegelijkertijd neemt hij systematisch deel aan de vele groeptentoonstellingen die Lumière in binnen- en buitenland organiseert en leert hij veel buitenlandse kunstenaars persoonlijk of via hun werk kennen.

Henri van Straten is ook het meest actieve lid in het ontwerpen van marionetten, decorbouw en kostumering voor succesvolle balletcreaties te Antwerpen in 1929 en 1930, 

De zwarte danseres Josephine Baker maakt in 1925 furore in de Antwerpse Hypodrôme. Tussen haar enthousiaste bewonderaars zit eveneens Henri van Straten die haar in 1926 in een houtsnede grandioos als ‘Negro-canaille’ neerzet

Lumière wordt beschouwd als een vertegenwoordiger van de Belgische avant-garde. Het vormen van de vereniging was een reactie op de Eerste Wereldoorlog 

Na het opheffen van het tijdschrift in 1923 werd het genootschap omgevormd tot coöperatieve uitgeversvereniging en richtte het zich op het uitgeven van grafische albums en het organiseren van internationale tentoonstellingen. Na 1930 namen de activiteiten van de vereniging af en bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werd Lumière opgeheven.

La Garçonne
De schandaalverwekkende roman La Garçonne (1922) van de Franse auteur Victor Margueritte (150.000 ex. in drie maanden) wordt verfilmd en geeft in België aanleiding tot censuur, wat echter niet kan voorkomen dat mede hierdoor een maatschappelijk beeld van de vrijgevochten vrouw als symbool van een nieuwe tijd wordt gecreëerd. 

Henri van Straten heeft deze tijdsgeest en deze beruchte roman in 1924 treffend weergegeven in de houtsneden ‘La Garçonne’, de ‘Bokser’, de ‘Negerdanser’ en de ‘Spaanse danseres’.

Frans Masereel
Het werk van Frans Masereel zal voor hem een belangrijke ontdekking zijn. Hieruit zal vanaf 1925 een eigen stijl groeien die Henri van Straten tot één van de belangrijke expressionistische xylografen van zijn tijd zal maken. Losse houtsneden, blokboeken en suites, en talrijke boekillustraties zien in de periode 1920-1930 het licht en gaan voornamelijk over de zelfkant van de samenleving.

Henri van Straten geeft een treffend beeld van de levensdrift die na de Eerste Wereldoorlog vooral in de grote steden hoogtij viert. 

Humanisme
Naast zijn houtgraveerkunst, waarin hij uitmuntte, beoefende hij ook de lithografie en de schilderkunst, waarin hij een zeer zinnelijk humanisme tot uiting bracht. Met zijn “Kruisweg” maakte hij al ophef en met platen als “Don Juan” (1925), “Landverhuizers” (1927), “La Boudeuse” (1931), “Dichter der Armen” (1932), “Het soldatenlief” (1934) en het latere meesterwerk “De zachtmoedigen” (1942) ontpopte hij zich als de meest virtuoze en geraffineerde onder de moderne Vlaamse houtsnijders.

1932
In 1932 verhuist hij echter van de levendige grote stad naar het eenzame Heide-Kalmthout. De kunstenaar is dan een gelukkige veertiger die met zijn gezin in alle opzichten natuurverbonden leeft. Dit bohémiensleven is de ideale omgeving om samen met vrienden uit Antwerpen die zich er ook gevestigd hebben een voor die tijd onconventioneel leven te leiden. In deze progressieve kringen is dit op de natuurgerichte leven overgewaaid vanuit Scandinavië.

WO II
Gedurende Wereldoorlog II was Henri van Straten werkzaam in één van de talloze organismen die in het leven waren geroepen om zogenaamd de Nieuwe Orde te dienen. Zeker niet uit politieke overtuiging, want die had hij niet, maar om zijn brood te verdienen. Hij was in de grond volslagen anarchist, doch van een zeer minzaam soort, alleen bekommerd om zijn eigen innerlijk leven te beschermen’. 

dubbelzinnige propagandaprenten
Op zeker ogenblik zal Henri van Straten zijn artistiek talent moeten aanwenden in dienst van zijn werk, met name voor het ontwerpen van propagandamateriaal voor vrijwillige arbeidsdienst. Nog bekend zijn de houtsneden ‘Een oog in ’t zeil’ (goed opletten) en ‘Hoog op de gele wagen’ (met de allusie dat alles voorbij gaat). Met dergelijke dubbelzinnige propagandaprenten, die in de kantoren aan de muren werden opgehangen, wordt aan de wensen van vriend en vijand voldaan. Ondanks zijn bange voorgevoelens omtrent de wijze waarop zijn aanwezigheid op de Werkbeurs na de oorlog uitgelegd zal worden, aanvaardt hij begin 1944 uit geldgebrek toch nog een bijfunctie. Hij wordt landmeter bij de bouwonderneming Levy uit Merksem, die gespecialiseerd is in het aanleggen van antitankkanalen.

expositie 1942
In 1942 krijgt hij een persoonlijke tentoonstelling in het Plantin-Moretus Museum waar de catalogus reeds 150 litho’s vermeldt. Hij neemt zijn contacten met verschillende uitgeverijen weer op en illustreert in korte tijd nog een vijftal boeken. Op het terrein van de vrije houtgravure bereikt de kunstenaar spoedig nieuwe hoogtepunten. Zijn houtsneden en litho’s worden in grote aantallen door conservator Louis Lebeer aangekocht voor het Prentenkabinet van de Koninklijke Bibliotheek te Brussel.

spoorloos
Hij verdween spoorloos in september 1944, toen hij te voet op weg was van Antwerpen naar Kalmthout, temidden van de overhaaste bevrijding van Antwerpen vermoedelijk tijdens het bombardement van Merksem. 

Vele gissingen en verhalen doen hierover de ronde. Het officiële politieverslag uit 1952, evenals mondelinge getuigenissen, loopt echter vast bij de verklaring van de echtgenote van een academievriend van Van Straten, die Van Straten rond 7:30 als laatste nog enkele ogenblikken aan haar voordeur heeft gesproken, voordat hij vluchtend verder trok.

1960
Bijna even raadselachtig als dit spoorloos verdwijnen blijven nog vele aspecten van zijn indrukwekkend oeuvre bij een breed publiek onbekend. Henri van Straten is vanaf 1960 weer in de artistieke belangstelling gekomen, door de vele groepstentoonstellingen met werk van ‘De Vijf’; Henri van Straten zelf,  Jan en Jozef Cantré, Frans Masereel en Joris Minne.

Overzichtstentoonsteling 1992
Naar aanleiding van de honderdste verjaardag van zijn geboorte in 1992 verscheen, behorende bij een overzichtstentoonstelling in het Elzenveld te Antwerpen een gedetailleerde oeuvrecatalogus door Ludo Raskin. 

Meer dan 1.200 werken (o.a. 117 houtsneden, 251 litho’s, 452 tekeningen, 63 boekillustraties, 67 schilderijen, 10 suites en blokboeken) werden geïnventariseerd en beschreven. 

bron: nl.wikipedia.org/dbnl.org 
portret bron: nl.wikipedia.org/dbnl.org -zelfportret met camera, 1925 houtsnede

Overleden tijdens WOII