Herman Kruyder

 Lage Vuursche 1881 – 1935 Amsterdam

Herman Justus Kruyder was een Nederlands schilder, tekenaar en glazenier.
Hij behoort tot de belangrijkste schilders van zijn tijd. Vanaf 1916 schilderde hij in een geheel eigen expressionistische stijl met platte vlakken, zware contouren en intense kleuren. Kruyders voorstellingen variëren van betoverende, idyllische taferelen waarin de verwondering over de schoonheid van de natuur doorklinkt, tot nachtmerrieachtige scènes die zijn eigen angsten en geestelijke inzinkingen weerspiegelen.

Jeugd en opleidingen
Herman werd met zijn tweelingbroer Willem geboren als zoon van Herman Justus Kruyder sr. (1831-1918) en diens tweede vrouw Anna Maria Geertruida Klokke (1843-1931). 

Het gezin verhuisde in 1884 naar Baarn, waar zijn vader schoolhoofd was, eerst in De Vuursche en daarna in de nieuw gebouwde Oosterschool in Baarn. Na zijn pensioen op 1 maart 1901 verhuisde zijn vader naar Haarlem.

Herman Kruyder volgde de middelbare school in Baarn en kreeg daarnaast tekenlessen bij Carel van Dapperen, die zelf leerling was van August Allebé. 

Hij koos daarna voor een beroep van huisschilder in Wormerveer, en werd er bij een familielid opgeleid tot huis- en decoratieschilder. In de avonduren volgde hij lessen aan de avondtekenschool. Rond 1900 kreeg hij de gelegenheid een opleiding te volgen aan de Haarlemse School voor Kunstnijverheid; Na een opleiding als glazenier aan de Haarlemse School voor Kunstnijverheid (1900-1904), behaalde hij zijn einddiploma. 

Direct daarna begon Kruyder als glasschilder en later als schilder-ontwerper van gebrande ramen bij het bekende glasatelier ’t Prinsenhof van Schouten in Delft – de fabriek waar ook Jan Mankes heeft gewerkt.

Leven en werken
In 1907 ging hij terug naar Haarlem ; hij ging er weer bij zijn ouders wonen. Hij kopieerde oude meesters in het Frans Hals Museum en werd lid van verschillende kunstenaarsverenigingen. Zo werd hij ook lid van de vereniging ‘Kunst zij ons doel’, maar ontevreden met het behoudende karakter van die kunstenaarsvereniging richtte hij samen met onder anderen de schilder Henri Boot de Haarlemse Kunstkring op. De ontmoeting met de schilder Henri Boot was belangrijk. Diens streven ‘het wezen der dingen’ uit te drukken had grote invloed op hem.

In deze jaren schilderde Kruyder impressionistische bos- en weidelandschappen in de omgeving van Haarlem en Heemstede.

Hier had hij ook contact met de beeldhouwer Jan Bronner en de schimmenspeler Ko Doncker; ze richtten het tekengezelschap De Vijfhoek op. 

Vanaf circa 1910 wijdde hij zich geheel aan de schilderkunst en maakte talloze portretten, figuurstudies, stillevens en bloemen. Ook werkte hij vaak buiten in de natuur en maakte daar schetsen en studies in olieverf van landschappen, in de stemmige kleuren van de Haagse en Amsterdamse School.

In 1912 werd Kruyder toegelaten tot de Amsterdamse kunstenaarsvereniging Sint Lucas, waar het luminisme als kunststroming heerste, maar waar ook al aandacht werd besteed aan het fauvisme van iemand als Kees van Dongen. 

Hij exposeerde er met vijf tekeningen op de ledententoonstelling; Leo Gestel was een van zijn mede-exposanten. Hij zou tot 1918 deelnemen aan de exposities van Sint Lucas, die twee keer per jaar werden gehouden in de ruimtes van het Stedelijk Museum in Amsterdam.

 Kruyder werd later meer geïnspireerd door het kubisme en het expressionisme en zou van daaruit zijn eigen stijl gaan ontwikkelen: een schilderkunst met intense kleuren.

WO I
Rond 1914 bevond Kruyder zich in het vooruitstrevende kunstenaarsmilieu van Haarlem. Via publicist Job Steynen die veel buitenlandse kunstenaars ontving, kwam Kruyder in contact met het gematigde kubisme van de uit Frankrijk uitgeweken schilder Henri le Fauconnier en met het Vlaamse expressionisme van de naar Nederland uitgeweken Belgische schilders Gustave de Smet en Frits van de Berghe, die zich beiden hier verbonden met de Bergense School. 

Kruyder maakte zelf dat jaar een serie aquarellen met enkele aangrijpende oorlogstaferelen, waaronder Het goede oogstjaar voor de dood 1914 die een tafereel laat zien, waarin de dood gewapend met een zeis op een boerenkar door het ontredderde Belgische land rijdt en de gesneuvelde soldaten verzamelt.

huwelijk
In 1916 trouwde hij met Jo Bouman, die zelf ook een verdienstelijk kunstschilder was; ze verhuisden daarna samen naar Heemstede. In zijn atelier aldaar gaf hij ook schilder- en tekenlessen. Tot die tijd was hij nog min of meer bezig met een impressionistisch schilderen, maar omstreeks 1916-1917 kwam er andere sfeer in zijn schilderkunst. 

Hij zwierf door de bossen van Vogelenzang en schilderde daar bosgezichten in een zonnige toon. Soms nam hij ook bloemen of takken mee naar huis om ze daar te schilderen of schetsen. Zo ontstond daar een aquarel van een tak met grote sparappels, geschilderd in een moderne vormgeving.

kunsthandelaar De Bois
In 1917 had Kruyder ook een solo-tentoonstelling bij galerie De Bois in Haarlem; een jaar later was zijn expositie in het Amsterdamse filiaal van J.H. de Bois. Kunsthandelaar De Bois had veel vertrouwen in het talent van Kruyder en sloot voor de jaren 1918-1922 een contract op jaarbasis, zodat hij ongestoord kon werken.

Heemstede
In 1919 verhuisde het echtpaar naar Heemstede, waar Kruyder veel met waterverf begon te experimenteren. Hij nam o.a. bloemen en stillevens tot onderwerp om daarin die fijne architectonische en coloristische omvorming aan te brengen. Jos de Gruyter vond deze serie aquarellen van Kruyder getuigen van een nauw contact met Leo Gestel die vanaf 1917 in Bergen ging wonen en in de jaren daarna veel weides met koeien en sloten begon te schilderen. De Bois was erg enthousiast over deze werken.

Bennebroek
Kruyder en zijn vrouw vertrokken in 1922 naar Bennebroek, waar zij een huis lieten bouwen door de architect John Wildeboer. Zij leefden in hun huis aan de Kleine Sparrenlaan 22 samen met hun honden. Hun grote liefhebberij en bovendien bron van inkomsten was het fokken van honden. Het paar leefden daar samen tamelijk teruggetrokken in de natuur. In zijn zoeken naar een veilige plek voelde Herman Kruyder zich beschermd en afgeschermd door het bos.

ernstige inzinkingen 
Beiden kregen echter te maken met ernstige inzinkingen en Kruyder zelf bovendien lichamelijke kwalen die zijn depressie versterkten. Van januari tot maart 1926 werd Kruyder daarom opgenomen in het Provinciaal Ziekenhuis en zijn vrouw gedurende dezelfde periode in de Valeriuskliniek in Amsterdam. 

Jo schreef in januari 1927 in een brief aan hun vriend Henk Albers: ‘We zijn blij dat 1926 in ’t kerkeputje ligt, en we een nieuw blaadje kunnen opslaan. Och God wat een jaar was dat’.

Tegelijkertijd werden zijn werken juist uit deze periode door onder anderen Gruyters en Jan D. Voskuil gezien als de uitingen van een persoonlijke gedachte- en gevoelswereld, uitgevoerd in een heel eigen geworden schildersstijl. 

Varkensdoder
Kruyder maakte toen zijn bekende schilderijen als De brief, De werkstaking en Het vogeltje. Zijn beroemde schilderij Varkensdoder wordt nog steeds gezien als uitgesproken voorbeeld van het Nederlandse expressionisme.

 Hij schilderde dit doek naar aanleiding van het slachten van varkens in het dorp; de ‘varkensdoder’ was de man die het primitieve leven verstoorde en er de dood bracht. Voskuil herinnerde zich nog dat Kruyder hem vertelde:

‘…hoe de kreet van het dier dat geslacht wordt, als een schelle noodkreet de vredige dorpssfeer verscheurt’. 

Alles moet voor Kruyder op dit moment een benauwende nachtmerrie zijn geweest.

Blaricum
In maart 1927 gingen Kruyder en zijn vrouw in Blaricum wonen.

Dat jaar maakte hij litho’s, grote tekeningen zoals De konijnenverloting en aquarellen.

progressieve kunstverzamelaar
Rond 1927 werd het werk van Kruyder ontdekt door de progressieve kunstverzamelaar P.A. Regnault, die tot 1935 elf schilderijen kocht en zeven tekeningen/aquarellen. Herman Kruyder en Regnault bezochten elkaar ook regelmatig, vaak in gezelschap van Leo Gestel, die na de brand van zijn atelier in Bergen ook in Blaricum was komen wonen. 

In de zomer van 1929 werd Kruyder weer enige tijd opgenomen na een inzinking, evenals zijn vrouw. Dit zou zich bijna jaarlijks, na een creatieve periode, blijven herhalen. Kruyder schreef Regnault hierover in 1930:

‘Ik vind mijzelf een stoere bergbeklimmer die steeds als hij de top in zicht heeft er weer afgestoten wordt…’

depressies en bekendheid
De depressies waarvan Kruyder regelmatig last had, waren van invloed op zijn schilderijen en tekeningen. De werken hebben vaak een beangstigend karakter. 

De poëtische onderwerpen van het dorp en de mensen, de dieren, de bomen en de bloemen werden in de loop van de jaren 1920 steeds beklemmender. 

De afgebeelde dieren zijn somber en dreigend, de dramatische tekeningen voorspelden zijn zelfgekozen dood.

Toch genoot hij in deze periode grote bekendheid en het werk uit deze tijd werd zeer gewaardeerd. Volgens een recensie uit 1921 had Kruyder zich ‘een eerste plaats veroverd temidden der modernen’.

vader
Een van zijn bekendere werken is de schildering van een angstaanjagende hond met een touw rond zijn nek. In de ogen van de doodsbange hond brandt een groen licht. Zijn realistische zelfportret toont een kop met grote achterdochtige ogen, waarbij de gelijkenis met zijn vader opvalt.

1932
Begin 1932 deed Kruyder mee aan een tentoonstelling van de Hollandsche Kunstenaarskring, in het Stedelijk Museum van Amsterdam. Zijn daar hangende recente werken werden in een recensie van kunstcriticus Albert Plasschaert lovend besproken, waarmee Kruyder erg ingenomen was; hij schreef Regnault; ‘mij is recht gedaan’.

Amsterdam
Kruyder en Jo verhuisden samen in november 1934 naar Amsterdam, waar ze waren geselecteerd voor het betrekken van een van de gloednieuwe atelierwoningen in de Zomerdijkstraat. 

Overlijden
Na een zelfmoordpoging overleed hij op 29 april 1935.

 Zijn vrouw Jo Bouman bleef tot 1940 nog in Amsterdam wonen en verhuisde daarna naar Amersfoort, waar ze nog tot 1973 leefde.

monogrammen
Kruyder monogrammeerde zijn werk als HJK of HKR of HKR en HJK door elkaar.

bron: wikipedia / franshalsmuseum.nl

Overleden voor WOIIAugust AllebéDe Bergense SchoolHollandse Kunstenaars KringSint Lucaskunstenaars in Amsterdam