Samuel Louis (Sem) Hartz
internationaal bekende Nederlandse letterontwerper en graficus
Leiden 1912–1995 Blaricum
jeugd
Hartz groeide op in een liberaal-joods milieu; zijn vader was de portretschilder Louis Jacob Hartz. Hij studeerde aan de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten in Amsterdam.
Joh. Enschedé
Vanaf 1936 werkte Sem bijna zijn hele leven bij Joh. Enschedé, waar hij uiteindelijk artistiek directeur zou worden. Voor deze Haarlemse grafische onderneming zou hij onder meer postzegels en bankbiljetten ontwerpen en graveren. Hij was een jongere collega van Jan van Krimpen en werd goed met hem bevriend. In zijn eigen woorden;
“Zoals je weet, ben ik een ontwerper en graveur, voornamelijk van postzegels en bankbiljetten, en soms van boeken en omslagen,” zegt Hartz. “Ik heb meer dan honderd postzegels en bankbiljetten ontworpen voor Nederland, Belgisch Congo, Luxemburg, Indonesië, de Verenigde Naties, enzovoort. Mijn werkwijze was om eerst een ruwe schets van het ontwerp te maken en het daarna meteen in staal of koper te graveren..”
Van dikdoenerij moest hij niets hebben. Zelf typeerde hij zich als ‘een handwerksman die gebruiksvoorwerpen maakt’.
WO II
Hij trad in 1936 in dienst bij Enschedé, Tijdens de oorlog moest hij, zoals veel andere Nederlandse Joden, zich verbergen in kasten en geheime ruimtes.
In de Tweede Wereldoorlog was Sem Hartz dus gedwongen een lange periode onder te duiken. Die tijd gebruikte hij onder andere om punches te snijden voor een lettertype, de Emergo, die later door Enschedé in productie werd genomen.
huwelijk
Sem Hartz trouwde tijdens de oorlog, in 1943, in Baarn. Baarn was destijds een rustige plaats en speelde mogelijk een rol in hun keuze voor de trouwlocatie tijdens de moeilijke omstandigheden van de Tweede Wereldoorlog.
Zijn vrouw heette Lou Slotemaker, en zij was ook actief in de kunstwereld. Samen hadden ze een dochter, Anneke Hartz.
Het Plantin Genootschap
In 1953 werd hij professor aan het Plantin Genootschap in Antwerpen. Het Plantin Genootschap was een organisatie die in Antwerpen werd opgericht ter bevordering van de typografische en grafische kunsten. Het genootschap is vernoemd naar Christoffel Plantijn (1520–1589), een beroemde drukker en uitgever die in Antwerpen werkte en het wereldberoemde Museum Plantin-Moretus naliet. Het genootschap richtte zich op:
Educatie en onderzoek, Traditie en innovatie en Netwerken.
Het genootschap speelde een belangrijke rol in de opleiding van typografische kunstenaars, en docenten zoals Sem Hartz droegen bij aan de verspreiding van kennis en vakmanschap. Het Plantin Genootschap heeft een belangrijke plaats in de geschiedenis van typografie.
lettertype Juliana
Voor de Engelse firma Linotype ontwierp hij de succesvolle drukletter Juliana (1958). Daarnaast had hij een eigen pers, de Tuinwijkpers, waarop hij als hobby bibliofiel drukwerk produceerde.
lettertype Emergo
De huisletter van deze pers was het door Hartz tijdens de bezettingstijd ontworpen lettertype Emergo. Van 1964 tot 1972 werkte Hartz samen met een andere drukker, Cees van Dijk, Van Dijk deed het meeste drukwerk, en Hartz was bijgevolg zeer onthand, toen van Dijk voor zichzelf begon met de Carlinapers.
drukdemonstraties
Hartz ging alleen verder en bleef met de Tuinwijkpers actief tot 1986. In dat jaar verhuisde de handpers naar de openbare bibliotheek van Heemstede, waar Hartz de pers nog jarenlang gebruikte tijdens drukdemonstraties.
publicaties
Postzegels 1939. The Elseviers and their contemporaries: an illustrated commentary (1955). Literatuur. Chr. de Moor [et al.], S.L. Hartz in de grafische wereld (1969). Mathieu Lommen, Letterontwerpers: gesprekken met Dick Dooijes, Sem Hartz, Chris Brand, Bram de Does, Gerard Unger (1987) Essays (redactie Mathieu Lommen) (1992). Jan Middendorp, Dutch type (2004). Mathieu Lommen, ‘Sem Hartz and the making of Linotype Juliana’, in: Quærendo: a quarterly journal from the Low Countries devoted to manuscripts and printed books 36 (2006), afl. 3, pag. 187-198. Mathieu Lommen, ‘Hartz, Samuel Louis (Sem)’, in: Joden in Nederland in de twintigste eeuw: een biografisch woordenboek (2007). ‘Shakespeare and Civilité, correspondence between Anthony Baker & Sem Hartz. Edited by Hans van Eijk’, The Bonnefant Press, Banholt, (2015)
bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam
Een belangrijk deel van Hartz’ persoonlijk archief ging na zijn overlijden naar de Bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam. Bij zijn leven had Hartz al een deel van zijn archief, waaronder brieven en ontwerptekeningen, verkocht aan het Haagse Museum Meermanno-Westreenianum. Ook de Tuinwijkpers is na zijn overlijden naar het museum verhuisd.
overlijden
Sem Hartz overleed in 1995 in Blaricum op 83 jarige leeftijd.
Bron; wikipedia / trouw artikel fred lammers
Foto Door Onbekend – Noord-Hollands Archief, CC0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=110784257