Rachel Sophie Nijkerk, de vriendin van Staller, als model

Rachel was vaker model voor Gerard Johan Staller,
zie ook ‘vrouw met hoofddoek’

Rachel Sophie Nijkerk, 

Amsterdam 1894 – 1943 Sobibor

de joodse vriendin van Gerard Johan Staller

Dankzij bewaard gebleven onderzoek documenten over de Joodse scholen tijdens de bezetting en genealogische registers is er de afgelopen jaren meer gedetailleerde informatie over haar leven en haar familie boven water gekomen.

Volgens de archieven van onder andere de Oorlogsgravenstichting en het Joods Monument werd Rachel Nijkerk geboren op 21 maart 1894 in Amsterdam. 

Ze was een dochter van Elias Nijkerk en Saartje van Praag. Ze groeide op in een Joods gezin met meerdere broers en zussen, onder wie haar oudere broer Abraham Elias Nijkerk (geboren 1889) en Nathan Elias Nijkerk (geboren 1893). 

Rachel Sophie Nijkerk werkte in het Amsterdamse onderwijs.

Rachel stond officieel geregistreerd als vakonderwijzeres in handwerken. In die tijd betekende dit dat zij meisjes en jonge vrouwen de fijne kneepjes van het textiel vak leerde (zoals naaien, breien, verstellen en borduren). Dit was destijds een verplicht en belangrijk praktisch vak in het onderwijs.

Uit de dagregisters van de Joodse Scholen in Amsterdam blijkt dat zij les gaf op School 6 (en als invalster of deeltijd juf op School 2). Dit waren scholen die tijdens de bezetting door de nazi’s verplicht werden opgericht om Joodse kinderen strikt gescheiden te houden van niet-Joodse kinderen.

Omdat Staller zelf niet-Joods was, kon hij zich relatief vrij bewegen in Amsterdam. Er wordt in kunsthistorische kringen aangenomen dat Rachel vanwege haar achtergrond in handwerken en textiel mogelijk ook Staller hielp met het spannen van doeken, of dat zij via de levendige stoffenmarkten in de Jodenbuurt (waar Staller dagelijks schetsen maakte) met elkaar in contact zijn gekomen.

Ondanks Stallers pogingen het te voorkomen, werd Rachel uiteindelijk door de bezetter opgepakt. Ze werd via Kamp Westerbork gedeporteerd naar het vernietigingskamp Sobibor in Polen, waar zij op 4 juni 1943 op 49-jarige leeftijd werd vermoord.

Haar familie deelde eenzelfde tragisch lot; haar broers overleefden de oorlog eveneens niet.

Staller raakte zo gedeprimeerd door haar dood dat hij nooit meer schilderijen over de joodse buurt wilde schilderen en de aanwezige schilderijen in zijn atelier heeft weggegeven.

bron: Deze Informatie is ons toegekomen naar aanleiding van een email van Ecco Staller, familie van de kunstenaar Staller. Hij is auteur, verbonden aan de Apeldoornse margedrukkerij De Schrijfmachine, en publiceert proza en brieven.

Hij schreef ons;

“… Ik heb uw bijzondere website met uw collectie Stallers weer eens bekijken en vind dat ik een fout moet corrigeren. Had dat al veel eerder moeten doen.

“Mvr. Sluijs als model” was de vriendin van Oom Johan, Rachel Nijkerk. Ik weet dat nog via ’tante Dora’, de weduwe van mijn vaders halfbroer die het schilderij verkocht. Zij is oud-geworden inmiddels overleden en voordat niemand het meer kan corrigeren doe ik dat hierbij alsnog…”

Vriendelijke groet,

Ecco Staller